Get Adobe Flash player

Agresja w przedszkolu i sposoby jej niwelowania

Terminu „agresja” używa się do opisu bardzo różnorodnych zachowań. Zachowania agresywne to działania skierowane przeciwko przedmiotom lub ludziom wywołującym u jednostki gniew.

O dziecku mówi się, że jest agresywne wtedy, gdy zachowuje się arogancko, wywołuje konflikty, przezywa, skarży, przedrzeźnia, wyśmiewa  rówieśników lub osoby dorosłe.

W każdym ujęciu akcentuje się, iż czynności agresywne polegają na czynieniu krzywdy, powodowaniu bólu, czyli na postępowaniu niezgodnie z normami i zasadami współżycia społecznego.

Agresywne zachowania są częścią codzienności w przedszkolu podczas zabawy.          Przedszkole ma być miejscem dającym poczucie bezpieczeństwa, ma uzupełniać rodzinę  jako miejsce zdobywania nowych doświadczeń oraz być szansa znalezienia nowych, zaufanych osób i kolegów. Ale nie jest to miejsce gwarantujące brak konfliktów. Jednak to tu można się nauczyć przezwyciężać je i nauczyć się kompromisu jako cudownego środka na dobre stosunki w grupie.

Czynniki wywołujące agresję:

- niekorzystna atmosfera w rodzinie, będąca wynikiem znacznej impulsywności

i nerwowości dorosłych członków rodziny

- poczucie braku akceptacji

- ignorowanie lub tolerowanie przez dorosłych sytuacji agresywnych w stosunku do

słabszych

- autorytatywne metody wychowawcze – surowa dyscyplina, kary cielesne

- przewaga kar w wychowaniu, rzadkie stosowanie wzmocnień pozytywnych ,

stosowanie  kar za przejaw agresji

Przyczyn agresywnych zachowań upatruje się także w nadmiernym oglądaniu telewizji i graniu w gry komputerowe. Oglądanie scen filmowych pełnych przemocy wspiera rozwój agresywnych zachowań co jednocześnie powoduje odwrotne oddziaływanie

tzn. dzieci agresywne preferują oglądanie tych scen  i  identyfikują się z bohaterami, przez co zwiększa się u nich poziom podekscytowania. Negatywne znaczenia ma przede wszystkim niekontrolowane oglądanie telewizji co jest niezwykle ważnym aspektem współpracy z rodzicami.

Zachowania agresywne przejawiają się pod postacią agresji fizycznej, czyli bezpośrednie zadawanie bólu innym osobom. Są to krótkie, gwałtowne wybuchy gniewu w postaci bicia , drapania , gryzienia. Atak nie zawsze skierowany jest na tę osobę, która wywołała agresję. Jeśli przyczyną jest  osoba dorosła, agresja kierowana jest na słabsze osoby z otoczenia- rodzeństwo, rówieśnicy, zwierzęta lub wyładowywana jest przez niszczenie przedmiotów.

Jeśli dziecko nie wchodzi w bezpośredni fizyczny kontakt z osobami lub przedmiotami, a powoduje ich cierpienie poprzez wyśmiewanie, złośliwe uwagi  arogancję  skarżenia to określa się to jako agresja werbalna . Wyodrębnia się agresje werbalna kierowaną, gdy dziecko dokucza w sposób otwarty tej osobie, która jest obiektem agresji i wprost do niej kieruje swoje uwagi. Natomiast agresja niekierowana polega na obmawianiu  intrygowaniu, plotkowaniu, skarżeniu- nie jest więc jawna. Dziecko woli ukrywać swoje działanie, ponieważ boi się szkodzić w sposób otwarty. Ta forma agresji często spotykana jest w grupach przedszkolnych. Od reakcji dorosłego zależy, czy taki sposób działania utrwali się czy zniknie. Jeśli wskazane przez agresora dziecko zostanie ukarane, rośnie prawdopodobieństwo następnych podobnych zachowań. Jest to dość powszechne zjawisko, a nieprzemyślane reakcje opiekunów i wymierzanie kar na podstawie oskarżeń, są często popełnianym błędem.

Agresję rozpatruje się jako zachowanie instrumentalne. Jeżeli dziecko wielokrotnie dzięki agresji osiągnęło to co chciało np. zabawkę, pierwszeństwo w parach itd. to będzie stosowało ten sposób zachowania w dalszym ciągu, agresja stanie się instrumentem do osiągania celów.

Agresja może mieć przebieg dyskretny i cichy polegający na świadomym ignorowaniu i przesadnie wyraźnym brakiem zainteresowania, sygnalizując swoją antypatię do kogoś oraz wzbranianiem się przed społecznym kontaktem. Bez trudu opanowane jest już przez najmłodsze dzieci.

Dość nowym zjawiskiem jest agresja relacji, gdzie podczas negatywne wypowiedzi bezpośrednio do, lub pośrednio o ofierze, nadszarpnięte zostają stosunki dziecka z jego rówieśnikami oraz jego odczuwanie społecznej przynależności i akceptacji.

Wymienia się także agresję patologiczną charakteryzującą się zmianami układu nerwowego.

Wymienione wyżej rodzaje agresji występują w grupie przedszkolnej i wiążą się ze starciami fizycznymi i werbalnymi. Na zadawane pytanie ;Czy agresja jest typowo męską cechą ? można odpowiedzieć wyraźnie „NIE”. Również dziewczynki bywają agresywne. Fakt, że rzadziej uczestniczą one w bójkach, nie oznacza, że obce są im zachowania agresywne. One również narzucają innym swoją wolę, drapią , gryzą itp. często walczą środkami werbalnymi , doskonale opanowują różne formy wyrazu agresji pośredniej i agresji relacji.

Środkiem pomocniczym i niwelującym zachowania agresywne są ćwiczenia i zabawy interakcyjne. Oferują one dzieciom otwarte systemy interakcyjne , które ułatwiają im zdobywanie różnorodnych doświadczeń z samym sobą, a także z innymi ludźmi. Dzieci mogą wyrażać swoje potrzeby i uczucia , działać aktywnie, a ponadto doświadczać konsekwencji swojego postępowania.

Dotyczy to zabaw społecznych , głównie takich ćwiczeń i zabaw , w których nie ma zwycięstwa i przegranej , ponieważ chęć zwycięstwa prowadzi do silnego psychicznego napięcia , które sprawia , że inne społecznie pożądane sposoby nie są opanowywane.

Społeczne gry i zabawy umożliwiają wielorakie związki pomiędzy członkami grupy na płaszczyźnie emocjonalnej. W trakcie zabaw ruchowych dzieci mogą nauczyć się badać swoje własne ciało, panować nad nim , oraz nawiązywać pozytywne kontakty z innymi, W ćwiczeniach i zabawach interakcyjnych agresjom można nadać określoną formę. Tego  rodzaju pozorne walki spełniają szereg funkcji:

- służą do wyrażania złości

- uwrażliwiają na społeczna definicję agresywnego zachowania

- umożliwiają ruch i kontakt fizyczny

-eliminują napięcia i odprężenia

- rozwijają fantazję ruchową i werbalną

- niwelują niepewność i strach.

Zabawom i ćwiczeniom interakcyjnym można przypisać szczególne cele nauczania np.;

- dostrzeganie i wyrażanie agresywnych uczuć

- rozpoznawanie elementów i przyczyn wyzwalających złość i agresję

- lepsze rozumienie siebie samego i innych ludzi

- opanowanie i przezwyciężanie złości i agresji

- budowanie poczucia wartości samego siebie i silnej osobowości.

Ćwiczenia i zabawy interakcyjne redukują liczbę konfliktów w grupie , przyczyniają się do świadomego i wolnego od agresji radzenia sobie z konfliktami oraz do opracowywania nowych , kreatywnych pomysłów na ich rozwiązanie.

 

Zabawy niwelujące agresję;

1) „ Odgadywanie mimiki”- Dzieci siedzą w kole. Jedno z nich rzuca kostką i pokazuje pozostałym co wyrzuciło, naśladując wyraz twarzy na kostce. Ta osoba , która jako pierwsza prawidłowo odgadnie co to za uczucie może rzucać kostką jako następna.

 

2) „ Wspaniałe miny” – Dzieci rzucają kostką , określają wyraz twarzy na kostce. Rozpoczynają opowiadanie związane z jakimś wydarzeniem np. wczoraj byłem u dentysty i musiałem wyrwać zęba, bardzo się bałem i byłem smutny. Kontynuacja zabawy polega na tym, że dzieci opowiadają o sobie w zależności od wyrazu twarzy wyrzuconej na kostce

3) „Drzewo, otrząśnij się” dzieci rozpraszają się po sali. Stoją w wyciągniętymi ramionami i potrząsają całym ciałem – wyrzucają z siebie złość (mogą przy tym głośno krzyczeć) Potem stają się jabłonią o ciężkich konarach pełnych jabłek. Powoli je zrzucają – z lewego a następnie z prawego konara ( lewa ręka , prawa ręka, lewa noga, prawa noga)

4) „Potwór ze skrawków papieru „ – Na stale leżą skrawki kolorowego papieru. Dzieci dmuchają na nie i rozpoznają jaką postać lub zwierze ułożyły

5) „Kosz złości” – Dzieci rysują coś czego się boją , zdarzenie lub symbole ( potwory duchy, burza, deszcz)  zgniatają kartkę z rysunkiem  wyrzucają do kosza

6) „Pęknąć ze złości” – Dzieci mają balony, wpuszczają do nich złość (dmuchanie balonu) zawiązują balony i siadają na nie. Nauczycielka mówi, że balony pękną z ich złością

7) „Kiedy jestem zła robię tak….” – Dzieci siedzą lub stoją w kole. Jedno z nich zaczyna mówić „Jestem Ania kiedy jestem zła robie tak…” i wykonuje jakiś ruch który wszyscy powtarzają. W dalszym ciągu zabawy kolejne dzieci podają swoje propozycje

8) „Berek uczuć” – Jedno z dzieci rozpoczyna zabawę. Bierze do ręki czapkę i próbuje nałożyć ją na głowę innemu dziecku. Jeśli mu się to udało, ucieka a osoba, która ma założoną czapkę zostaje berkiem. Zanim wyruszy ona na polowanie, musi głośno nazwać dowolne uczucie. Wszystkie dzieci starają się wyrazić to uczucie sposobem chodzenia i całym ciałem również berek

9) „Wyczarujmy przyjaźń” – Każde dziecko może tak „zaczarować” trzech innych uczestników zabawy by byli oni w przyszłości mili, uprzejmi i przyjaźni w stosunku do innych. Czarodziejską różdżką, dotyka ono po kolei te trzy osoby po barkach i wypowiada magiczne zaklęcie np. „Kamilo zaczaruje Cię w dziewczynkę która nie wyśmiewa się za mnie gdy czegoś nie potrafię”

10) „Skrzynia złości” – Pudełko z gazetami które może dziecko zgniatać jak długo chce.

11) „Ludzik złości „ - Skarpeta z namalowaną twarzą, która jest dostępna dla każdego dziecka i której może opowiedzieć o swoim zdenerwowaniu, tak by nikt nie słyszał.

 

Agnieszka Więcław

 

 

 


Copyright © 2013. All Rights Reserved.